ProRail voorloper in Europa met groene spoorstaven

Opgave en kans

“We realiseerden ons dat er geen silver bullet is, maar we weten ook dat de staalsector moet verduurzamen. Als kleine afnemer in Europa zijn we afhankelijk van wat de grote staalfabrikanten te bieden hebben. We hebben een forse opgave, maar ook een kans. Daarom heeft TNO ons geadviseerd de handen ineen te slaan met de fabrikanten en andere ketenpartners. En dat heeft al snel resultaat opgeleverd”, vertelt Joost Scheepens, bij ProRail verantwoordelijk voor de marktstrategie.

Twee scenario’s

Volgens Lotte de Groen, marktdirecteur bij TNO Vector, was ProRail van oudsher al in contact met bedrijven die op een duurzamere manier staal kunnen produceren. De vraag was welke strategie ze moesten volgen om ervoor te zorgen dat ze in de toekomst verzekerd kunnen zijn van de beschikbaarheid van groene spoorstaven.

“Daarvoor hebben we twee scenario’s onderzocht. De ene is ‘closed loop’, waarbij je je eigen hoogwaardige spoorstaven niet aan schroothandelaren verkoopt, maar juist zorgt dat het schroot wordt gebruikt voor de circulaire spoorstaaf. In de ‘open loop’ strategie blijft alles bij het oude en loop je het risico dat er op termijn niet voldoende schroot is om groene spoorstaven van te maken. Voor beide scenario’s hebben we de gevolgen in de keten onderzocht, zowel voor de CO₂-uitstoot als de onderlinge samenwerking tussen de ketenpartners. Daarbij leverden TNO-collega’s de technische expertise over de productie en toepassing van duurzamer staal.”

In gesprek met ketenpartners

Systeemspecialist Bart Schotsman van ProRail: “We zijn voortdurend in gesprek met de drie fabrikanten in Europa die groene spoorstaven zouden kunnen maken. Zo waren we op bezoek bij het bedrijf Voestalpine in Oostenrijk dat een fabriek had gebouwd om spoorstaven uit gerecycled staal te produceren. Zij vonden het interessant van ons te horen welke richting wij inslaan met het vervangen van spoorstaven door duurzaam geproduceerde.”

“Door met hen en andere ketenpartners in gesprek te gaan, ontstaan nieuwe ideeën en help je elkaar op het pad naar verduurzaming.”

Bart Schotsman, Systeemspecialist bij ProRail

Marktpartijen meenemen

Samenwerking binnen de keten is essentieel om de ambities voor vergroening te kunnen realiseren. Lotte: “ProRail mag een kleine partij zijn binnen Europa, het is wel een innovatieve en een die voorop loopt. Dat spreekt de grote fabrikanten aan. Het heeft veel te bieden. ProRail kan het niet alleen, de staalsector, recyclingbedrijven, schroothandelaren, transporteurs en andere ketenpartijen ook niet. Daarom hebben wij ook geadviseerd alle betrokken marktpartijen mee te nemen en je eigen strategie, om over te gaan op groene spoorstaven, met hen te delen en te toetsen. En dat leidt tot tastbare resultaten, zo is gebleken.”

Primeur

Te midden van de grote spoorbedrijven in de Europese landen is ProRail er vorig jaar in geslaagd een fabrikant te vinden die inzet op de productie van groene spoorstaven. De eerste kilometers zijn toen op een traject in Noord-Holland gelegd. Een primeur. Deze groene spoorstaven zijn geproduceerd door het Franse staalbedrijf Saarstahl en geleverd door Voestalpine Track Solutions Netherlands. De laatste heeft ook een recyclingbedrijf in Nederland. Saarstahl is momenteel de enige fabrikant die deze groene staven kan vervaardigen.

Traditioneel wordt spoorstaafstaal gemaakt uit ijzererts en steenkool in een hoogoven. Dat veroorzaakt veel CO₂-uitstoot. Voor duurzame productie heeft TNO drie alternatieve methoden onderzocht, waarin de hoogoven plaats maakt voor een elektrische boogoven (EAF) die gerecycled staal, oftewel schroot, in het proces verwerkt. Dat betekent fors minder uitstoot en er zijn dan ook veel minder grondstoffen nodig.

Samen optrekken

“Circulair worden doe je niet alleen, daar heb je de hele keten voor nodig”, zegt Joost. “Wat hebben wij de fabrikant te bieden en wat zij ons? We zijn allemaal zoekende in een transitie naar een duurzame toekomst. Omdat wij als relatief kleine partij niet de inkoopmacht hebben als spoorbedrijven in Duitsland of Frankrijk, moeten we zorgen dat we voor de fabrikanten interessant zijn.”

“Met ideeën komen, andere ketenpartners erbij betrekken, pilots doen. Dat was ook wat TNO ons adviseerde: trek samen op en houd elkaar op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen.”

Joost Scheepens, verantwoordelijk voor de marktstrategie bij ProRail

Keten verandert

En zo ging de bal aan het rollen na het bezoek van de mensen van ProRail aan de fabriek. Nieuwe vragen doemen direct op, nieuwe oplossingen komen naar boven. Hoe krijgen we onze gebruikte spoorstaven bij de fabriek? Wie doet het transport? Hoe worden de oude staven verwerkt? Aan welke wettelijke eisen moet er worden voldaan? Hoe organiseren we de logistiek?

Bart: “De hele keten verandert. Je merkt dat men het op prijs stelt dat wij daarbij een zinvolle inbreng hebben. Voor de producenten gaat het om enorme investeringen. Daarom is het goed samen pilots te doen om ervan verzekerd zijn dat het product waaraan je werkt van goede kwaliteit is en toekomstvast.”

Leveringszekerheid hoogwaardig schroot

Schroot is de sleutel tot groene spoorstaven: spoorstaven met een lage MKI, minimale CO₂-uitstoot die circulair zijn. Ze moeten namelijk voor tenminste 79 procent uit schroot bestaan om aan de doelstellingen van ProRail te voldoen. Maar de toekomstige beschikbaarheid van dit gerecycled staal is, zeker met de huidige geopolitieke ontwikkelingen, onzeker. Door, ook in samenwerking met partners, zelf een positie op te bouwen in de markt van schroot, kan ProRail volgens de analyse van TNO invloed uitoefenen op de leveringszekerheid van hoogwaardig schroot.

“Naarmate 2030 dichterbij komt, zie je dat de drie grote fabrikanten fors investeren in de productie van groene spoorstaven, met schroot als belangrijkste bestanddeel. Dankzij het advies van TNO weten we hoe we wellicht via het opbouwen van een schrootpositie en maatregelen aan de kant van de inkoop onze doelstellingen kunnen halen”, besluit Bart.

Foto: ProRail, Shane van Hattum