“Er moet een visie en tactiek komen, nu is het ieder voor zich. We hebben niemand die de strategie vertaalt naar tactiek. We hebben geen coach die tijdens de wedstrijd aanwijzingen geeft.”
Geïnterviewde over de rol van de overheid
Waarom dit juist nú telt
In Brussel worden op dit moment belangrijke besluiten genomen over de digitale bouwstenen van onze publieke dienstverlening. Denk aan samenwerking zonder beperkingen (interoperabiliteit), dataspaces, AI‑normen, cloudvoorzieningen en cybersecurity. Door actief mee te schrijven aan standaarden borgen we publieke waarden en voorkomen we dat systemen later opnieuw moeten worden ontworpen.
Tegelijk zien we dat internationale technologiebedrijven steeds meer invloed krijgen in standaardisatiefora. Zonder een goed georganiseerde publieke tegenkracht kan de agenda daardoor gemakkelijk verschuiven.
Interactieve netwerkaart: beweeg met de cursor over een organisatie voor meer informatie en klik om het directe netwerk te bekijken. Gebruik de legenda om categorieën te tonen of te verbergen. Het netwerk bestaat uit organisaties aangesloten op het IBDS EU Datanetwerk of het Netwerk van Datastelsels (roze), andere organisaties (blauw) en de Europese gremia waarmee zij verbonden zijn (zwart). De grootte van de knopen geeft het aantal connecties binnen de verzamelde data weer.
“Een relatief kleine groep publieke organisaties staat in contact met vrijwel het gehele Europese en internationale speelveld. Tegelijk vervullen zij heel verschillende rollen. RVO staat bijvoorbeeld op een andere manier in het netwerk dan RINIS.”
Claudio Lazo, onderzoeker TNO Vector
Nederland in Europese gremia: breed aanwezig, maar dun verbonden
Onze netwerkanalyse laat zien dat Nederlandse organisaties op veel terreinen actief zijn in Europese werkgroepen, expertgroepen en standaardisatiefora. Dat geeft ons vroeg inzicht in nieuwe ontwikkelingen en een plek aan de tekentafel.
Toch ontbreekt samenhang. Departementen en sectoren, zoals mobiliteit en gezondheid, werken vaak los van elkaar. Respondenten omschrijven deze situatie als “ieder voor zich”.
Ook binnen het netwerk rondom de Interbestuurlijke Datastrategie (EU Datanetwerk · Realisatie IBDS) – in wiens opdracht we dit onderzoek hebben uitgevoerd – zien we dit: samenwerking concentreert zich rond enkele centrale knooppunten, zoals het Centre of Excellence for Data Sharing & Cloud (CoE‑DSC), Forum Standaardisatie en Geonovum. Thematische clusters (bijv. dataspaces, semantiek, cybersecurity) zijn echter beperkt met elkaar verknoopt. Het resultaat is een netwerk dat groot oogt, maar minder samenhang heeft dan op basis van de aantallen te verwachten zou zijn.
Wat ons belemmert
De lage intensiteit van samenwerking heeft structurele oorzaken: capaciteit is beperkt, kennis verdwijnt door roulatie en afhankelijkheid van externen en mandaten zijn niet altijd helder. Daarnaast is er weinig ruimte voor afstemming. Zonder gedeeld overzicht en lichte nationale coördinatie blijft deelname vaak reactief en wordt invloed onvoorspelbaar.
Kansen voor hefboomwerking
Nederland is sterk betrokken bij Europese gremia rond standaardisatie zoals het zoals het Multi-Stakeholder Platform on ICT Standardisation, publiek-private samenwerkingen rond digitalisering (bijv. ADRA) en in gezamenlijke projecten zoals het Data Spaces Support Centre (DSSC). Dat biedt kansen om de invloed van de publieke sector te vergroten, maar vraagt wel om het bundelen van expertise en het organiseren van samenhang.
Ook generieke EU‑bouwblokken voor datadelen (bijv. SIMPL, OOTS, SEMIC, EOSC) bieden concrete haakjes om Nederlandse use cases te koppelen aan Europese architecturen. Dat levert zichtbaarheid, herbruikbare assets (profielen, referentie‑architectuur) en snellere adoptie op.
Use case: INSPIRE als strategische hefboom voor interoperabiliteit
INSPIRE, een Europees kader voor geodata, is in Nederland geïmplementeerd door Geonovum. Wat begon als een wettelijke verplichting is uitgegroeid tot een strategische basis voor interoperabiliteit. Met de Extensions‑methodiek verbindt Geonovum nationale behoeften aan Europese modellen, waarmee Nederland vooruitloopt op de Europese datastrategie en een Green Deal data space. Dankzij deze aanpak levert Nederland actief input aan GreenData4All en speelt het een centrale rol in de modernisering van INSPIRE en toekomstige data spaces.
Wat dit betekent voor publieke organisaties in Nederland
Een sterkere en beter verbonden Nederlandse positie in Europese gremia helpt publieke organisaties om:
- Te werken met duidelijke en bruikbare standaarden
- Digitale diensten betrouwbaarder en efficiënter te maken
- Investeringen in data‑infrastructuur beter te benutten
- Minder afhankelijk te worden van grote (buitenlandse) marktpartijen
Drie stappen naar een sterkere Nederlandse positie
1.
Zorg voor een gedeeld overzicht
Bouw een toegankelijk overzicht van relevante gremia, rollen, mandaten, consultaties, deadlines en contactpunten. Daarin zouden bijvoorbeeld de netwerken van de IBDS de actualisatie kunnen organiseren.
2.
Coördineer regelmatig
Er hoeft geen extra laag bij te komen, maar wel structurele afstemming. Organiseer vaste momenten waarop hubs zoals IBDS, CoE‑DSC, Forum Standaardisatie en Geonovum prioriteiten bespreken, consultatiereacties afstemmen en taken verdelen.
3.
Investeer in structurele kennisopbouw
Ontwikkel een leerlijn over EU‑kaders, interoperabiliteit en standaardisatie. Dit borgt kennis en maakt de Nederlandse inzet in Europese regelgeving consistenter.
“Ons rapport is een momentopname, geen eindpunt. We hebben nu een kompas voor vervolgonderzoek en om de Nederlandse invloed in Brussel op deze belangrijke thema’s te doen groeien.”
Gijs van Houwelingen, onderzoeker TNO Vector
Conclusie
De Nederlandse inzet in Europa is breed, maar de samenwerking is dun. Zolang er een gebrek is aan overzicht en mandaat, blijft de Nederlandse invloed minder voorspelbaar dan nodig. Door coördinatie op zijn minst licht in te regelen, overzicht te creëren en coalities te versterken, groeien we van losse aanwezigheid naar structurele invloed. Zo blijven we in lijn met de ambities van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.
Dit onderzoek voeren wij uit binnen het programma Realisatie IBDS, in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ICTU. Benieuwd naar meer TNO-onderzoek binnen dit programma? Zie ons artikel over Succesvolle datagovernance in de publieke sector.
Ook interessant
Maak kennis met de auteurs
Vragen? Neem contact met mij op
-
Miriam Veronesi
Functie:Business ManagerSpecialisatie niet bekendIk ben Miriam Veronesi, Business Manager bij TNO Vector. De aanpak die ik hanteer is schaalbaar, zodat het partnerschap in de loop van de tijd kan groeien en aanpassen om tastbare resultaten te leveren.
-
E-mail:E-mail Miriam
-
LinkedIn:Miriam op LinkedIn
-
