Ruimtelijke kwaliteit en het Nederlandse verdienvermogen
Insights-artikel n.a.v. de TNO Vector symposiumsessie ‘Ruimte is schaars en bepalend voor ons verdienvermogen.’
Zoals de Tilburgse Wethouder Bas van der Pol benadrukte tijdens de plenaire sessie van het congres: “We zijn sterk in het duurzaam en kwalitatief transformeren van stedelijke gebieden. De vraag is: wat kunnen we daarvan leren voor het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen?”
Nederland en Europa willen hun strategische autonomie vergroten. Dit vraagt meer ruimte voor onder andere energie, voedsel en defensie & veiligheid. Echter in Nederland is ruimte schaars en wat in Tilburg speelt, zien we ook steeds meer terug in andere gemeenten. Hoe zet je schaarse toplocaties (goede infrastructuur, milieuruimte en nabijheid van kenniscentra) voor economische bedrijvigheid zó in dat ze bijdragen aan het toekomstige verdienvermogen van stad én regio?
“We zijn sterk in het duurzaam en kwalitatief transformeren van stedelijke gebieden. De vraag is: wat kunnen we daarvan leren voor het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen?”
Bas van der Pol, Tilburgse Wethouder
Gevolgen van een eenzijdige blik
Ruimte wordt in economische beleidsdocumenten nog te vaak uitgedrukt in de nodige vierkante meter (space), terwijl de kwaliteit (sociaal, netwerk, innovatie) van ruimte (place) in deze werk- of innovatie gebieden onderbelicht blijft. Daarnaast worden economische keuzes te vaak gebaseerd op één ruimtelijk toekomstbeeld. Dit leidt tot monotone gebieden en weinig flexibiliteit als omstandigheden veranderen.
In de sessie bracht Hélène van Rijn (Senior beleidsadviseur economie) bovenstaande punten tot leven met praktijkvoorbeelden uit de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Enkele van de uitdagingen waar de NOVEX Zuidelijke Randstad op het moment voor staat zijn: Hoe creëer je uitwisseling tussen de verschillende sectoren in het gebied om innovatie te stimuleren? Hoe ontwikkel je een herkenbaar toekomstperspectief voor de Zuidelijke Randstad waarin niet één stad of sector domineert?
Illustratie: Flatland
Een brede blik op ruimte en verdienvermogen
Bij de ontwikkeling of transformatie van deze gebieden worden volgens TNO Vector niet de juiste vragen gesteld voor een duurzame ontwikkeling van het Nederlandse verdienvermogen. Daarom stond in de deelsessie over ruimte het TNO Vector Raamwerk voor een brede kijk op verdienvermogen én ruimte centraal.
Figuur: TNO Vector Raamwerk
De vier kapitalen in het raamwerk helpen om de blik op verdienvermogen te verbreden. Naast financieel-economisch, wordt er in het raamwerk ook gekeken naar menselijk, sociaal en natuurlijk kapitaal. Vanuit deze kapitalen kijken we naar het verandervermogen van bedrijven en instituties om zich aan te passen aan maatschappelijke en economische veranderingen. Dat verandervermogen krijgt vorm via activiteiten zoals onderzoek en innovatie; vernieuwing van economische activiteiten; en opleiding, training en talentontwikkeling.
Omdat al deze activiteiten zich ruimtelijk manifesteren, is ook een bredere kijk op ruimte nodig. Daarbij maken we onderscheid tussen: ‘Space’: de fysieke ruimte, zoals locaties, infrastructuur en netwerken; en ‘Place’: de sociale, culturele en institutionele inbedding van plekken.
De vier kapitalen, het verandervermogen, de drie activiteiten en de brede kijk op ruimte samen bepalen hoe wendbaar en toekomstbestendig onze economie is. Deze brede blik ondersteunt het strategisch inzetten (space en place) van onze schaarse ruimte.
Het TNO Vector-raamwerk is vooral bedoeld als een denk- en afwegingskader voor ruimtelijk-economische vraagstukken waarin meerdere maatschappelijke opgaven, schaalniveaus en belangen samenkomen. Het helpt om verder te kijken dan alleen ruimteclaims of economische effecten en ook de invloed van menselijk, sociaal en natuurlijk kapitaal, verandervermogen en de kwaliteit van plekken mee te nemen. Daardoor ontstaat een breder handelingsperspectief voor beleidsmakers, gebiedsontwikkelaars en ondernemers.
Oefenen met een brede blik via cases
In groepen gingen deelnemers aan de slag met verschillende cases. Het TNO Vector Raamwerk werd ingezet om, vanuit een bredere blik op Verdienvermogen én Ruimte, hiervoor oplossingen te formuleren. Een greep uit de resultaten van de verschillende groepen:
1.
Regionaal niveau – campussen
Hier kwam uit het brede perspectief naar voren: hoe vermijden we een sterke sturing vanuit de EU of het rijk op sec het aantal vierkante meter, en borgen we dat in de ontwikkeling van campussen lokale maatschappelijke uitdagingen worden meegenomen? Een oplossing die de deelnemers zagen was om bedrijven op deze plekken te stimuleren om vanuit hun innovatiekracht, economische activiteiten en in de vorm van een breed eigenaarschap, een deel van deze maatschappelijke uitdagingen op te pakken.
2.
Regionaal niveau – circulaire bedrijventerreinen
De deelnemers gaven aan dat voor de nodige transformatie van bedrijventerreinen, een gericht verandervermogen essentieel is. Hun voorstel was om meer samen te werken vanuit een gedeelde visie op vernieuwing van economische activiteiten én breder te kijken dan alleen op de bedrijventerreinen zelf (dus meerdere kapitalen meenemen). Zo kan er scherper worden gekozen wat we wel, en zeker ook niet meer gaan doen.
3.
Lokaal niveau – multimodale knooppunten
De groep deed een oproep om vroeg in het proces integraal te kijken en naar het juiste schaalniveau voor de opgaves die er momenteel liggen. Hun uitkomst was het benutten van Digital Twins, die naast fysieke, ook de sociale, natuurlijke, menselijke en financieel-economische effecten van keuzes in kaart brengen.
4.
Lokaal niveau – gemengde innovatie- en werklocaties
Vele gebieden kennen nog een versnipperd ecosysteem, terwijl het verbinden van sociale, menselijke of natuurlijke ecosystemen net nieuwe kansen voor een duurzaam verdienvermogen bieden. De koppeling van werkgelegenheid met opleiding, training en talentontwikkeling moet vanzelfsprekend worden. De Mechatronica Innovatie Campus Schiedam (MICS) inspireert de deelnemers. Hier wordt een ecosysteem gebouwd door het koppelen van de maakindustrie met onderwijsinstellingen, innovatieprogramma’s en het creëren van een prettige werkomgeving. Inspiratie uit Vlaanderen is de Verweefcoach. Deze helpt lokale besturen om economische activiteiten, ruimtegebruik en leefkwaliteit beter op elkaar af te stemmen.
Een brede blik opent nieuwe kansen
Het duurzaam en kwalitatief ontwikkelen of transformeren van het werk- of innovatie gebieden is een complexe, maar noodzakelijke opgave voor het duurzame en langer termijn verdienvermogen van Nederland. Zoals het oefenen met een TNO Raamwerk in de verschillende groepen liet zien, het Raamwerk maakt die complexiteit beheersbaar en stimuleert tegelijk om breder naar de opgave te kijken. Zo ontstond er ruimte in de gesprekken om nieuwe oplossingen voor een duurzame toekomst van deze gebieden te formuleren.
Over de break-outsessies
Lees ook de Insights van de andere break-outs van het Vector Symposium.
Maak kennis met de auteurs
Vragen? Neem contact met mij op
-
David Dooghe
Functie:Senior onderzoeker en adviseur ruimte, technologie en transitieSpecialisatie niet bekendIk ben David Dooghe, senior onderzoeker en adviseur rondom ruimte, technologie en transities bij TNO Vector. Opgeleid als architect en stedenbouwkundige, richt ik mij op de ruimtelijke (beleids-) uitdagingen en inpassingen van technologieën, en bredere transities, zoals de gezondheids-, energie- of mobiliteitstransitie.
-
E-mail:E-mail David
-
LinkedIn:David op LinkedIn
-
