Volstaat een verbod op sociale media voor jongeren tot 15 jaar?

Verbod past in Europese traditie

Australië is als eerste land begonnen het sociale mediagebruik van jongeren aan banden te leggen. In de Australische aanpak moeten sociale media bedrijven zorgen voor een leeftijdsverificatiesysteem. Als ze daar niet aan voldoen, kunnen ze fikse boetes tegemoetzien.

Een verbod op sociale mediagebruik tot 15 jaar past in de traditie van het ontmoedigen van zaken met schadelijke gevolgen voor jongeren als roken, gokken en alcohol. Voor een sociaal media verbod onder jongeren kunnen we leren van verboden op andere terreinen, maar ook van andere digitale regulering, zoals de Algemene verordening gegevensbescherming (GDPR), de verordening digitale markten (DMA), de verordening digitale diensten (DSA), de AI- en de Chips-act. Ondanks deze aansprekende voorbeelden is het bewaken van de publieke waarden in het digitale domein(opent in nieuw venster) (verwijst naar een andere website) vooralsnog erg lastig gebleken.

Steeds meer landen overwegen een leeftijdsban, ook Nederland. In het coalitieakkoord wordt opgeroepen tot de volgende oplossing: “een handhaafbare Europese leeftijdsverificatie van 15 jaar voor sociale media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie, zolang sociale media onvoldoende veilig zijn.” Met name ouders en leraren zullen blij zijn met een verbod, kinderen waarschijnlijk wat minder. Mijn buurjongen van 12 is waarschijnlijk een uitzondering, het kan hem niet zoveel schelen, zolang hij maar kan blijven gamen.

“Een handhaafbare Europese leeftijdsverificatie van 15 jaar voor sociale media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie, zolang sociale media onvoldoende veilig zijn.”

_{Carine van Oosteren, Senior adviseur innovatiebeleid}

Nadelen van en beperkingen aan een verbod

Wetenschappers hebben kritiek op de sociale media ban. Onder andere omdat onderzoek naar de effecten van sociale media op jongeren uitwijst dat de effecten behalve negatief ook positief zijn. Dus die positieve effecten verdwijnen ook met een ban. In sommige onderzoeken wordt een relatie aangetoond tussen sociale media gebruik, depressieve gevoelens kunnen bijvoorbeeld versterkt worden door sociale mediagebruik. Er is echter geen oorzakelijk verband tussen de twee aangetoond.

Bovendien zijn er twijfels over de haalbaarheid van handhaving, de eerste berichten uit Australië laten zien dat het vrij eenvoudig is om de ban te vermijden. Zorgt een ban voor schijnveiligheid?

De kans op succes vergroten

Het aanpassen van het sociale mediagedrag van jongeren is nog veel moeilijker dan alcohol verbieden tot 18 jaar. Mediagebruik is minder zichtbaar, hoe zie je wat iemand op zijn telefoon doet? Alleen een leeftijdsban is waarschijnlijk onvoldoende, als dat al werkt. NIX15, een aanvullende sociale norm die het verbod op sociale mediagebruik voor jongeren normaliseert, zou als aanvullende maatregel kunnen helpen. Daarnaast zijn sommige onderzoekers van mening dat er ook meer nadruk op mediawijsheid gelegd moet worden. Ouders en leraren zouden beter toegerust moeten worden om zelf het goede voorbeeld te kunnen geven, en daardoor ook anderen te kunnen helpen bewust om te gaan met sociale media. TNO wil hieraan bijdragen en gaat samen met organisaties in Zwitserland en Estland een digitaal zelfevaluatie-instrument ontwikkelen, gericht op ouders, kinderen en jongeren.

Australië als gidsland

Het Social Media Lab van Stanford University gaat de effectiviteit van de ban in Australië monitoren. Europa kan hiervan leren bij het uitwerken van een eigen koers. En mocht de ban niet het gewenste effect hebben, ook niet in combinatie met een sociale norm en mediawijsheid, dan zit er niks anders op dan dat platforms de Europese markt niet meer mogen betreden totdat ze hun algoritmes aangepast hebben aan de jonge doelgroep. De DSA biedt hier al aanknopingspunten voor, er kan een extra bescherming laag worden ingebouwd voor jongeren, om bijvoorbeeld het blijven kijken tegen te gaan, wat dan de standaard voor 15 minners zou moeten zijn. Andere eisen kunnen een beperking van de schermtijd, en een verbod op gepersonaliseerde content en reclames zijn. Platforms zouden moeten kunnen aantonen dat ze aan dit soort eisen voldoen, als ze hun diensten willen blijven aanbieden.

Tot besluit

In het coalitieakkoord wordt opgeroepen tot een privacyvriendelijke Europese leeftijdsverificatie. Zou dat voldoende zijn om schadelijke effecten van sociale mediagebruik voor jongeren te voorkomen? Ik vermoed dat er aanvullende maatregelen nodig zijn, mogelijk op landelijk niveau, zoals inzetten op een sociale norm, een NIX15, in combinatie met slimme mediawijsheidinstrumenten. Wie denkt er mee over de beste oplossing voor Europa en Nederland?