Toekomstige rekenkracht voor AI vraagt om visie en samenwerking

Europa heeft de ambitie om meer digitaal soeverein te worden. Dat wil zeggen dat Europese landen en organisaties in staat zijn om zelfstandig keuzes te maken en de regie te behouden over de digitale infrastructuur, data en technologie die ze gebruiken. Op dit moment geldt voor de meeste Europese landen en organisaties dat ze nog zeer afhankelijk zijn van Amerikaanse technologie en diensten die worden gemaakt door Big Tech bedrijven. Daarom zijn er zowel in de verschillende Europese lidstaten als op Europees niveau allerlei initiatieven om de digitale autonomie te vergroten.

Het belang van meer rekenkracht

Deze afhankelijkheid van Big Tech en het gebrek aan digitale autonomie geldt in het bijzonder voor onze data infrastructuur, zoals onze data ‘cloud’ en de infrastructuur die nodig is voor grootschalig gebruik van kunstmatige intelligentie (AI). Volgens schattingen heeft Amerika op dit moment 78% van de rekenkracht (‘compute’) voor AI in handen en Europa maar 5%. Deze afhankelijkheid op het gebied van data en AI is dus een flink struikelblok voor meer digitale autonomie.

Om deze afhankelijkheid te verminderen wil de Europese Commissie investeren in AI en cloud infrastructuur via de Cloud and AI Development Act (CADA). Deze zet onder andere in op een verdriedubbeling van het aantal datacenters, bijvoorbeeld via het vergemakkelijken van het verkrijgen van vergunningen, en het ontwikkelen van de volgende generatie rekenkracht om AI en andere data-intensieve diensten te ondersteunen.

Protesten tegen datacenters

Het ontwikkelen van digitale technologie en het bouwen van de benodigde rekenkracht in de vorm van datacenters, is echter niet onomstreden. In de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk is de bouw van datacenters inmiddels een politieke factor geworden: de bouw van meerdere datacenters is inmiddels stilgelegd als gevolg van lokaal protest. Vanwege het gigantische energiegebruik van datacenters zien we in Nederland ook eerste protesten, zoals onlangs in Amsterdam.

Terwijl we in Nederland al grote ruimtelijke vragen hebben bijvoorbeeld als gevolg van stikstofdepositie en netcongestie, komt er dus nog een ruimtelijke en energievraag bij naar datacenters om de ontwikkeling van AI te voorzien van rekenkracht. Omdat voor digitale autonomie meer Europese rekenkracht noodzakelijk is, is het dus een risico dat er ook hier weerstand ontstaat tegen het neerzetten van nieuwe datacenters.

Nieuwe vormen van rekenkracht

Het ontwikkelen van steeds data intensievere ‘general purpose AI modellen’, die steeds meer rekenkracht nodig hebben, vraagt niet alleen om inzet van de huidige compute technologie, maar vraagt ook om nieuwe compute technologie die efficiënter is. Zo zijn er al efficiëntere generatieve AI modellen, die niet steeds meer rekenkracht vragen, maar vergelijkbare performance met minder rekenkracht. Een voorbeeld is het Chinese generatieve AI model DeepSeek, dat gebruikt maakt van een speciale architectuur.

Daarnaast is er ook een ontwikkeling die zich richt op efficiëntere rekenkracht die dergelijke AI modellen kunnen gebruiken. Hierdoor kunnen AI modellen efficiënter ontwikkeld en ingezet worden. Deze rekenkracht is efficiënter dan de huidige generatie technologie, omdat ze gebruik maakt van opkomende technologieën als quantum, fotonica en neuromorphic computing. Dit moet leiden tot hybride computing systemen waarbij gebruik wordt gemaakt van al deze vormen van compute die voortbouwen op elkaars sterktes. Deze combinatie van technologieën wordt ‘Future of Compute’ genoemd.

Nederlandse Future of Compute samenwerking

Ook in Nederland wordt gekeken naar ‘Future of Compute’ technologie. We zijn als land dan ook zeer goed gepositioneerd met stevige innovatie-ecosystemen voor de afzonderlijke technologieën. Voorbeelden hiervan zijn QDNL voor quantum computing, AI Coalitie voor NL (AIC4NL) voor AI, PhotonDelta voor fotonica, ChipNL en Holland High Tech voor semicon, en NC-NL en NL-ECO voor neuromorphic computing. Al deze innovatie-ecosystemen opereren op Nederlandse schaal waarbij door belangrijke innovatiepartijen wordt samengewerkt.

De samenwerking tussen deze ecosystemen zou echter nog beter kunnen; op dit moment wordt er nog weinig gewerkt aan echt hybride compute technologie. Ook een overkoepelende visie op, en agenda voor, de Future of Compute zoals die in het Verenigd Koninkrijk bestaat, ontbreekt nog in Nederland. Daarom heeft een aantal organisaties, Digital Holland, TNO, SURF, imec, Holland High Tech en Invest NL, opgeroepen om zo’n visie en agenda voor Nederland te ontwikkelen.

Om Europa meer digitaal autonoom te maken op het gebied van cloud en AI, waarvoor veel meer Europese rekenkracht nodig is én te voorkomen dat we in Nederland te maken krijgen met vergelijkbare AI backlash als in Amerika, is inzet op toekomstige, efficiëntere rekentechnologieën dus een interessante kans. Zeker voor Nederland dat al stevig gepositioneerd is in verschillende toekomstige rekenkracht clusters. Ook in Nederland wordt gekeken of het mogelijk is om deze opkomende technologieën samen te laten werken. Hiervoor is echter wel een stevige ambitie én meer samenwerking tussen de verschillende innovatie-ecosystemen nodig.