Transities vragen meer dan goede instrumenten en methoden
Welke methoden helpen bij het ontwikkelen van effectief én verantwoord beleid voor complexe maatschappelijke opgaven? Die vraag stelde het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) aan TNO Vector. Ons onderzoek voor het ministerie laat zien waar de echte opgave ligt: in het versterken van de capaciteit die niet alleen bouwt op de ontwikkeling van een gedegen toolset (instrumenten en methoden), maar vooral ook op de ontwikkeling van een bijpassende mindset (houding) en skillset (vakmanschap). Dat noemen we ook wel transformatieve capaciteit.
Er is een rijk palet aan methoden en instrumenten beschikbaar die experts kunnen inzetten bij complexe transities. Van participatie en experimenteren tot systeemdenken en missiegedreven innovatie: de gereedschapskist is goed gevuld. Toch betekent dat niet automatisch dat organisaties beter in staat zijn complexe opgaven, zoals een volhoudbaar voedselsysteem en een vitaal landelijk gebied, het hoofd te bieden.
Dat was ook de aanleiding voor het onderzoek dat TNO Vector uitvoerde voor het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Centraal in dat onderzoek stond de vraag: hoe kunnen Key Enabling Methodologies (KEM’s), een raamwerk dat bestaande transitiemethoden ordent en bundelt in samenhangende categorieën om maatschappelijke verandering effectiever te ondersteunen, bijdragen aan maatschappelijk verantwoorde transities in de beleidspraktijk?
Werkwijzen verbinden en verankeren in beleid
Uit het onderzoek blijkt dat de uitdaging niet primair ligt in het ontbreken van methoden. De echte opgave zit in het vermogen om bestaande werkwijzen met elkaar te verbinden en duurzaam te verankeren in beleid, governance en uitvoering. Nu blijven waardevolle initiatieven nog te vaak versnipperd, tijdelijk of afhankelijk van enkele bevlogen individuen. Daardoor worden inzichten onvoldoende gedeeld, experimenten niet opgeschaald en leerervaringen niet structureel verankerd in beleid.
Voor overheden die aan transities werken, is dat een herkenbaar vraagstuk. Beleidsmakers opereren in een omgeving waarin urgentie, politieke druk, verantwoordingsvragen en institutionele routines voortdurend om aandacht vragen. Juist dan is het verleidelijk om te zoeken naar een nieuwe methode, een extra instrument of een aanvullende aanpak. Maar transities vragen meer dan uitbreiding van de gereedschapskist. Ze vragen om het vermogen om te begrijpen waar dingen vastlopen, bestaande methoden in samenhang toe te passen en deze te verankeren in de dagelijkse praktijk.
Transformatieve capaciteit
In het onderzoek noemen we dat vermogen ‘transformatieve capaciteit’: het vermogen van organisaties om gericht te leren, samen te werken en zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Ons onderzoek laat zien dat die capaciteit rust op drie samenhangende elementen: toolset, mindset en skillset.
1.
Toolset (instrumenten en methoden)
De toolset bestaat uit concrete methoden en werkvormen - waaronder Key Enabling Methodologies (KEM's) - die helpen anders te analyseren, te ontwerpen, samen te werken, te leren en bij te sturen. De toolset is noodzakelijk, maar op zichzelf niet voldoende.
2.
Mindset (houding)
De mindset bepaalt hoe organisaties naar opgaven, rollen en processen kijken. Het gaat om de houding en overtuigingen die de bereidheid beïnvloeden anders naar opgaven, rollen en processen te kijken. Onzekerheid en complexiteit accepteren als onderdeel van het werk, ruimte nemen om bestaande werkwijzen ter discussie te stellen, en leren en samenwerken als kernactiviteiten zien in plaats van als bijzaak. Die mindset is niet alleen een individuele houding. Ze wordt in belangrijke mate gevormd door organisatiecultuur, leiderschap en verantwoordingsmechanismen. Waar crisisdruk en korte termijn verantwoording domineren, komt de ruimte om transformatief te werken al snel onder druk te staan.
3.
Skillset (vakmanschap)
De skillset zorgt voor het handelingsvermogen. Het gaat om kennis en kunde en methoden effectief in te zetten. Denk aan systeemdenken, participatieve en ontwerpende processen, adaptief sturen en het structureel organiseren van reflectie en leren. Daarbij horen ook organisatorische randvoorwaarden, zoals beschikbare tijd, ruimte voor interdisciplinaire samenwerking en toegang tot relevante expertise.
Samenhang
De kracht zit in de samenhang tussen deze drie elementen. Een sterke toolset zonder passende mindset leidt tot methoden die "meer van hetzelfde" worden: instrumenteel toegepast, zonder dat de onderliggende manier van werken verandert. Een transformatieve mindset zonder skillset blijft steken in ambities op papier. En skills zonder mandaat en organisatorische ruimte blijven afhankelijk van enkele gedreven individuen. Zolang de drie elementen onvoldoende in samenhang functioneren, blijft transformatief werken fragmentarisch en contextafhankelijk.
Transformatieve capaciteit
Institutionele verandering als randvoorwaarde
De echte uitdaging bij maken van verantwoord beleid om op complexe maatschappelijke opgaven te sturen ligt dus in het creëren van een omgeving waarin mindset, skillset en toolset elkaar versterken. Organisaties die hun transformatieve capaciteit willen versterken, moeten expliciet investeren in de condities - lees: de toolset, mindset en skillset - die dat vermogen versterken. Dat betekent dat samenwerking, kennisdeling, feedbackloops en interactie tussen beleid en uitvoering structureel onderdeel worden van governance en werkwijzen. Niet als losse projectactiviteit naast het bestaande werk, maar als onderdeel van de manier waarop beleid wordt voorbereid, uitgevoerd en bijgestuurd.
Institutionele verandering is daarmee geen sluitstuk, maar de randvoorwaarde om de meerwaarde van bestaande methoden daadwerkelijk te benutten.
Download hier het volledige rapport:
Maak kennis met auteurs
Vragen? Neem contact met mij op
-
Shanita Rambharos
Functie:Consultant innovatiebeleidSpecialisatie niet bekendIk ben Shanita Rambharos en ik werk als consultant innovatiebeleid bij TNO Vector. Mijn werk draait om het ontwikkelen en toepassen van missiegedreven en transformatief innovatiebeleid dat bijdraagt aan maatschappelijke transities, zoals verduurzaming en digitalisering.
-
E-mail:E-mail Shanita
-
