Stevenen we af op overprikkelde vitale systemen in de stad?

Als we het hebben over vitale systemen gebruiken we vaak de metafoor van het menselijk lichaam. Als in het menselijk lichaam een vitale functie uitvalt, dan heeft dat invloed op alle andere functies. Vaak heeft het directe gevolgen en impact op de gezondheid van de mens. Uitval kan zelfs desastreuze gevolgen hebben.

In het afgelopen jaar heb ik mij - als gevolg van (eigenlijk moet ik zeggen dankzij) mijn privé situatie - verdiept in neurodivergentie en ik merk steeds vaker dat ik parallellen zie met de stedelijke systemen. Hoe we daar aan werken, wat er eigenlijk gevraagd wordt, hoe ons antwoord nog niet goed aansluit… en hoe de stad steeds meer overprikkeld raakt en de vitale systemen van vanzelfsprekendheid een kritische factor worden in het draaiend houden van onze steden.

In deze reflectie sta ik stil bij wat die overprikkeling van de stedelijke vitale systemen betekent, hoe het zich uit, maar ook wat het handelingsperspectief is en hoe dat verschilt met de huidige werkwijze en governance.

Vitale systemen onder druk

De druk op die systemen neemt toe door alle ambities en opgaven die we willen realiseren, maar ook door de transities in onze steden waar we voor staan. Het afgelopen jaar is daar ook de opgave weerbaarheid bij gekomen, waardoor er met weer een andere blik naar de vitale systemen in steden wordt gekeken.

“Want als we de stad zien als een menselijk lichaam, dan is neurodivergentie geen 'foutje in de blauwdruk', maar een variatie in de bedrading en het besturingssysteem.”

_{Geiske Bouma, Principal consultant}

Een neurodivergente stad

Geen brein is hetzelfde. Toch richten we de maatschappij in naar een ‘standaard brein’. Hier zie ik de parallel: geen stad is hetzelfde en de vitale systemen in de stad vragen om een andere manier van inrichting van onze steden. Hoe komen we tot nieuwe ontwerpmechanismen en ordeningsprincipes voor onze steden?

Want als we de stad zien als een menselijk lichaam, dan is neurodivergentie geen 'foutje in de blauwdruk', maar een variatie in de bedrading en het besturingssysteem. In een neurotypische stad zijn de zenuwbanen (infrastructuur) en organen (functies) afgesteld op een gemiddelde efficiëntie. Een neurodivergente stad daarentegen, werkt met een andere intensiteit en logica.

Overbelaste systemen

Stedelijke systemen worden ’overprikkeld’ wanneer de vraag, variabiliteit, risico’s en onderlinge afhankelijkheden van systemen sneller toenemen dan hun capaciteit om daarop te reageren. De analyse van vitale systemen laat zien dat de systemen sterker verweven zijn, waardoor overbelasting in één systeem direct doorwerkt in andere systemen.

Voorbeelden water en energie: oorzaken van overbelasting en gevolgen van overprikkeling voor vitale systemen

Cascade-effecten reguleren

Maar een overprikkelde stad is meer dan de som van overprikkelde systemen, we noemen dit de cascade-effecten. Zo kan door extreme regenval wateroverlast ontstaan. Dit gebeurt als de overstorten niet opgevangen kunnen worden in het oppervlaktewater of andere waterbergingslocaties. Het water komt dan op de straat, wat invloed heeft op mobiliteit en bereikbaarheid. Vervolgens raken wegen geblokkeerd, huishoudelijk afval in de stad kan niet opgehaald worden. Dan is er extra stroom nodig voor pompen, wat kan leiden tot een disbalans in de netcapaciteit en gevolgen kan hebben voor de totale energievoorziening.

Door na te denken over de cascade-effecten wordt impliciet ook geraakt aan de vraag hoe de stad zichzelf kan reguleren door ruimte te geven aan deze afwijkende bewegingen in plaats van ze als overlast te zien.

Vertragen, verdiepen en verbinden om te versnellen

De analysemethode is een eerste stap om te vertragen en te verdiepen. Wat weten we al over onze vitale systemen, waar raken ze elkaar, waar staan ze onder druk, waar kunnen ze elkaar versterken? In de verbinding tussen de systemen ontstaan de meeste inzichten, waarbij we onszelf dwingen om voorbij onze eigen expertise, sector en silo te kijken.

Het is ook vooral de verbinding tussen de mensen, de experts, die het verschil maakt. Dat gaat zeker gepaard met frustratie, ongeduld, aha-momenten. Waar gesprekken ontstaan die anders niet gevoerd zouden worden. We zoeken met elkaar de goede energie en flow om zo het gesprek met elkaar te voeren. Door te vertragen ontstaat ruimte om patronen te herkennen en vanuit daar tot nieuwe strategieën te komen en te versnellen.

Voorbij de overprikkeling en overbelasting van onze vitale systemen in steden, naar een stad in balans, bij voorkeur ook in verbinding met het natuurlijke en sociale systeem.