Digitale toekomst van Nederland in kaart

Maatschappelijke impact centraal

Waar veel toekomstverkenningen zich beperken tot technologische trends, leggen onderzoekers van TNO Vector nadrukkelijk de focus op de maatschappelijke dimensie. Het rapport laat zien dat vooral agentic AI, zelflerende, zelfstandig handelende AI-systemen, op korte termijn een breed spectrum aan maatschappelijke domeinen zal raken. Van defensie tot onderwijs en van digitale infrastructuur tot economie. Ook digital twins, multiparty computing en quantumveilige cryptografie worden als technologieën met grote impact geïdentificeerd.

“De snelheid waarmee digitale technologieën zich ontwikkelen, vraagt om wendbaar beleid en voortdurende monitoring,” aldus Marianne Schoenmakers, hoofdauteur van het rapport. “Het is essentieel dat we als samenleving grip houden op deze ontwikkelingen, zodat publieke waarden als privacy, autonomie en veiligheid geborgd blijven.”

Kansen én risico’s

De onderzoekers benadrukken dat de maatschappelijke effecten sterk afhangen van de manier waarop technologie wordt ontwikkeld en toegepast. Zo biedt agentic AI kansen om complexe taken te automatiseren en dienstverlening te personaliseren, maar brengt het ook risico’s met zich mee, zoals verlies aan transparantie, afhankelijkheid van buitenlandse partijen en druk op andere publieke waarden zoals privacy. Ook kunnen technologieën met elkaar gecombineerd worden, waardoor de maatschappelijke impact ervan versterkt kan worden. Denk aan de combinatie van Quantum en AI of AI met robotics of digital twins.

Rol overheid: regie en keuzes

Het rapport onderstreept de cruciale rol van de overheid bij het samenbrengen van verschillende waarden en belangen. Goede, actuele informatie is noodzakelijk om tijdig te kunnen kiezen tussen reguleren, stimuleren of anderszins vormgeven van innovatieprocessen. De onderzoekers pleiten daarom voor een structurele technologiemonitor, zodat beleidsmakers continu zicht houden op nieuwe ontwikkelingen en hun mogelijke impact.

“De toekomst ligt niet vast,” stelt Schoenmakers. “Juist nu kunnen we als Nederland nog sturen op de manier waarop digitale technologieën worden ingezet. Dat vraagt om bewuste keuzes en een breed maatschappelijk gesprek.”