Sleutelspeler of toeschouwer?

In het rapport ‘ Sleutelspeler of toeschouwer?’ beschrijft TNO Vector in samenwerking met het Ministerie van Defensie vier toekomstscenario’s voor 2035 waarin wordt verkend hoe een wereld met grootschalige quantumcomputers eruit zou kunnen zien. Specifiek wordt geanalyseerd hoe toegang tot deze asset - of het ontbreken daarvan - macht, veiligheid en afhankelijkheden kan verschuiven. En welke keuzes we nú moeten maken om voorbereid te zijn op de toekomst.

Dit artikel geeft een eerste inkijk in de vier toekomstscenario’s die zijn uitgewerkt. Het volledige rapport bevat uitgebreidere omschrijvingen, inzichten en analyses.

Quantumcomputing en onze digitale veiligheid

Quantumcomputers maken gebruik van de unieke eigenschappen van de quantummechanica. Hierdoor kunnen ze bepaalde wiskundige problemen veel efficiënter oplossen dan klassieke computers. Een belangrijk voorbeeld is Shor’s algoritme: wanneer dit op een voldoende krachtige quantumcomputer wordt uitgevoerd, kan het de wiskundige basis van gangbare encryptie doorbreken. Dat betekent dat de beveiliging van vrijwel al onze digitale communicatie onder druk komt te staan.

Hoewel huidige quantumcomputers nog niet krachtig genoeg zijn, is het risico wel degelijk urgent door de Store Now, Decrypt Later (SNDL) dreiging. Hierbij kan data die vandaag wordt onderschept in de toekomst worden ontsleuteld zodra een quantumcomputer krachtig genoeg is. Daarom is de overstap naar quantum-safe encryptie, cryptografie die bestand is tegen aanvallen door quantumcomputers, nu al urgent.

Scenarioanalyse als hulpmiddel voor strategische voorbereiding

Om beter te begrijpen hoe de toekomst met quantumcomputers eruit kan zien, wordt gebruikt gemaakt van scenarioanalyse: een methode om onder grote onzekerheid verschillende plausibele toekomstbeelden te verkennen. Dit helpt om trends, risico’s en kansen zichtbaar te maken en om strategieën te ontwikkelen die tegen meerdere uitkomsten bestand zijn.

Voor deze scenarioanalyse zijn twee kernvragen tegen elkaar uitgezet:

1. Heeft Nederland toegang tot een quantumcomputer die Shor’s algoritme kan uitvoeren?
2. Hebben andere landen toegang tot zo’n quantumcomputer?

Dit levert vier mogelijke toekomstbeelden op met 2035 als horizon. Juist omdat de gevolgen niet alleen te vatten zijn in technologische doorbraken, analyseren we per scenario hoe geopolitiek, wetgeving, ethiek en de samenleving de verschillende scenario’s vormgeven. Daarnaast is elk scenario verrijkt met een passende analogie die helpt de dynamiek van zo’n toekomstbeeld tastbaar te maken.

Belangrijkste overeenkomsten tussen de scenario’s

Ondanks dat de toekomstbeelden uiteenlopen, zijn er ook duidelijke overeenkomsten zichtbaar.

• Migratie naar quantum safe encryptie is misschien niet altijd even vanzelfsprekend, maar wel noodzakelijk. Ongeacht wanneer cryptografisch relevante quantumcomputers werkelijkheid worden, blijft dit een essentiële voorwaarde voor veilige digitale communicatie.
• Technologische afhankelijkheden en het belang van control points in waardeketens spelen in elk scenario een rol. Directe toegang tot quantumcomputers en indirecte invloed via componenten, kennisposities en standaarden zijn strategisch relevant.
• Duidelijke governance en juridische kaders zijn essentieel. Omdat decryptie onzichtbaar kan plaatsvinden zijn transparantie, legitimiteit en maatschappelijke waarden extra belangrijk.
• Internationale samenwerking speelt een sleutelrol, vooral in scenario’s waarin asymmetrische toegang tot quantumcomputers bestaat. Coalitievorming en diplomatieke netwerken zijn cruciaal om toegang te behouden tot kennis, infrastructuren en om gezamenlijke normen op te stellen.

Conclusie

De vier scenario’s laten zien dat de komst van een cryptografisch relevante quantumcomputer op verschillende manieren tot stand kan komen, en ze maken duidelijk welke acties vandaag al in gang gezet kunnen worden om wendbaar en weerbaar te blijven in verschillende mogelijke toekomstsituaties.

Wat in alle scenario’s opvalt, is dat we niet hoeven af te wachten. Zo is investeren in quantum safe encryptie in alle scenario’s relevant om informatie te beschermen die anders wellicht in de toekomst alsnog kan worden ontsleuteld. Bovendien kunnen we een relevante speler op het wereldtoneel blijven door strategische posities in waardeketens te bemachtigen, óók zonder eigen quantumcomputer. Heldere governance principes over toegang, inzet en verantwoord gebruik zijn ten slotte noodzakelijk om legitimiteit, transparantie en maatschappelijk vertrouwen te waarborgen. Dus hoewel de exacte tijdslijn onzeker blijft, laten de scenario’s zien dat Nederland zich nu al moet voorbereiden op een toekomst waarin quantumcomputers de digitale veiligheid kunnen beïnvloeden.

Benieuwd naar hoe de vier scenario’s eruitzien, welke risico’s en kansen ze blootleggen, en hoe Nederland zich nu al kan voorbereiden op een toekomst waarin quantumcomputers de digitale veiligheid kunnen beïnvloeden?

Het volledige rapport biedt een toegankelijk en rijk uitgewerkt beeld van mogelijke toekomstige werelden, en wat we vandaag kunnen doen om ons hierop voor te bereiden.