Sleutels voor opschaling van innovatie

Europa en Nederland staan op een kantelpunt. Zowel het Draghi rapport als het Rapport Wennink maken duidelijk dat onze economische uitdaging niet alleen ligt in het ontwikkelen van nieuwe technologie, maar juist ook in het opschalen ervan. TNO Vector heeft daarbij laten zien dat ondanks een sterke kennisbasis bij hoogwaardige onderzoeksinstituten en innovatieve bedrijven, de stap van pilot naar brede toepassing te vaak uitblijft. Dit kost ons concurrentiekracht, verdienvermogen en strategische autonomie.

Tegen deze achtergrond introduceren we in een recent verschenen rapport een integraal begrippenkader voor opschaling, dat expliciet maakt op welke verschillende niveaus opschaling tegelijk moet plaatsvinden. Het helpt beleidsmakers gerichter en samenhangender te sturen op opschaling.

Opschaling: een begrip met meerdere betekenissen

Het begrippenkader adresseert een probleem dat al jaren opspeelt: het begrip ‘opschaling’ wordt in beleid vaak gebruikt als containerbegrip, zonder definitie of afbakening. Soms gaat opschaling over meer productie, soms over bredere toepassing, soms over institutionele verankering, en vaak worden deze dimensies door elkaar gehaald. Het begrippenkader van TNO Vector biedt daarom een taal en structuur waarmee beleidsmakers beter kunnen vaststellen wat er precies moet opschalen, welke knelpunten in opschaling optreden en welke interventies in welke fase het meest effectief zijn. Het kader is ontworpen om direct toepasbaar te zijn in de praktijk van beleid, uitvoering en industrie.

Begrippenkader per opschalingscontext en fase van ontwikkeling

Opschaling per context en ontwikkelingsfase

De tabel laat zien hoe we het opschalen van innovatie benaderen door vier opschalingsniveaus te onderscheiden: product, bedrijf, industrie en innovatiesysteem. Per niveau maken we de koppeling met wat er precies moet opschalen, welke vormen van groei daarbij horen (kwantitatief, functioneel, organisatorisch, institutioneel) en via welke routes opschaling doorgaans plaatsvindt (groei, kopiëren, circulatie, institutionalisering). De tabel toont dat elke opschalingscontext een eigen dynamiek kent en andere beleidsinterventies vraagt. Zo speelt in de productcontext vooral gebruikersadoptie een rol, terwijl in waardeketens standaardisatie en ketenintegratie bepalend zijn. In de context van innovatiesystemen draait het om samenhang tussen infrastructuur, beleid, talent en netwerken.

Werk maken van het omzetten van innovatie naar impact

Voor beleidsmakers biedt dit begrippenkader een direct handelingsperspectief: het maakt namelijk zichtbaar waar in het opschalingsproces knelpunten ontstaan en welke interventies op dat moment het meeste effect sorteren. Het kader nodigt uit tot een nieuwe manier van werken: minder ad hoc maatwerk en meer systeemgericht sturen op samenhang tussen product, bedrijf, industrie en beleid om opschaling en marktwerking mogelijk te maken. Daarmee ontstaat een gedeelde basis om cruciale technologieën, van AI tot energie innovaties en van medische toepassingen tot industriële transformatie, niet alleen te ontwikkelen, maar daadwerkelijk in Nederland op te schalen. Het geeft beleidsmakers kortom de instrumenten innovatie om te zetten in impact, samen met TNO en andere partners in het ecosysteem.