Hoe een AI-competentiecentrum de overheid kan versterken

De kracht van een verbonden AI-basis

De verkenning laat zien dat veel bouwstenen voor verantwoord AI-gebruik al aanwezig zijn. Overheidsorganisaties ontwikkelen trainingen, experimenteren met toepassingen en bouwen expertise op rond juridische, ethische en technische vraagstukken. Daarbij gaat het niet alleen om specialisten, maar ook om beleidsmakers, juristen, leidinggevenden en bestuurders die ieder vanuit hun eigen rol met AI te maken krijgen. Veel van deze kennis en ervaring wordt echter nog binnen afzonderlijke organisaties, projecten of netwerken ontwikkeld. Daardoor is het lastig om succesvolle werkwijzen breder te benutten en op te schalen.

De grootste kans ligt daarom niet in het ontwikkelen van nieuwe initiatieven, maar in het versterken van de verbindingen op de snijvlakken van technologie, beleid, wetgeving en organisatieontwikkeling, zowel tussen verschillende expertises als tussen organisaties.

Vier sleutelfuncties van een AI-competentiecentrum

Een AI-competentiecentrum kan fungeren als schakel tussen bestaande kennis, expertise, praktijkervaringen en ondersteunende voorzieningen. Om die kennis, expertise en ervaringen breder beschikbaar en toepasbaar te maken, komen uit de praktijk vier ondersteuningsbehoeften naar voren: kennisontwikkeling en kennisuitwisseling, samenwerking en expertise-uitwisseling, AI-competentieontwikkeling en technische ondersteuning. Gezamenlijk dragen deze functies bij aan samenhangende en schaalbare inzet van AI binnen de overheid.

Geen blauwdruk, maar een ontwikkelrichting

Er bestaat niet één inrichting voor een overheidsbreed AI-competentiecentrum. Welke organisatievorm het beste past, hangt af van de behoeften van organisaties, de ambities die worden nagestreefd en de bestuurlijke context. Daarom zijn vier archetypen uitgewerkt: een centrale kennisbank, een decentrale kennisbank, een centrale orchestrator en een bottom-up community. Deze archetypen zijn geen blauwdruk voor één eindmodel, maar helpen beleidsmakers en bestuurders af te wegen hoe kennisdeling, ondersteuning en regie het beste kunnen worden georganiseerd.

Samenhang als sleutel tot succes

De kracht van een AI-competentiecentrum zit niet in één losse voorziening, training of kennisplatform. Juist de samenhang tussen kennis, competenties, ondersteunende functies en organisatorische inrichting maakt het mogelijk om organisaties beter te ondersteunen bij verantwoord AI-gebruik. Het centrum kan daarbij fungeren als centrale schakel voor overheidsprofessionals met uiteenlopende rollen en niveaus van AI-competenties.

Met deze verkenning zetten TNO en BZK een stap richting een meer samenhangende aanpak van AI binnen de overheid. Daarmee ontstaat een basis om bestaande kennis breder te benutten, sneller van elkaar te leren en organisaties te ondersteunen bij verantwoord AI-gebruik.

BZK onderzoekt nu de inrichting van het AI-competentiecentrum samen met bestaande AI-communities binnen de overheid. Vanaf eind 2026 komt er één platform voor en door de overheid gericht op samenwerking, kennisdeling en het verder brengen van AI best practices.