Het Nederlandse startup en scaleup ecosysteem versterken

Relevante rol startups

Die vraag van EZ is onderdeel van onderzoek door TNO Vector naar het dichten van de R&D-kloof: wat moet er gebeuren om de investeringen in R&D in 2030 op 3% van ons bbp te krijgen? Innovatieve jonge bedrijven spelen in dat streven een relevante rol. Bevindingen uit de TNO-studie naar de positie van startups en scaleups zijn onder andere gebruikt in het eind 2025 gepresenteerde rapport-Wennink ‘De route naar toekomstige welvaart’.

De factsheet is een bijlage van rapport 'Naar 3% van het bbp in 2030'.

Deeptech blijft achter

Er zijn in ons land rond de 10.000 startups, waarvan zo’n 1.400 actief als zogeheten deeptech bedrijf. Dan gaat het om het ontwikkelen en vermarkten van complexe technologieën gericht op grote maatschappelijke vraagstukken. De startups zijn opgeteld goed voor een kleine 150.000 arbeidsplaatsen. Vergeleken met het Europese gemiddelde presteert ons land daarmee prima: per hoofd van de bevolking zijn hier 2,5 keer zoveel startups te vinden. Daar tegenover staat dat we met deeptech spin-offs achterblijven bij landen als de VK en Duitsland.

Te weinig doorgroei

Vergeleken met onze oosterburen halen we ook een lager percentage doorgroei naar scaleups. Dat ligt in Duitsland op 32%, in de VS zelfs op 54%, terwijl hier 21,5% van de startups succesvol doorgroeit. Zorgelijk?

“In Nederland wordt er ten opzichte van die landen relatief meer financiering opgehaald in de vroege fase. Verder is er in die landen meer groeikapitaal beschikbaar, ook durfkapitaal. De gemiddelde financiering van startups bedraagt in ons land een kwart miljoen euro, terwijl dat in Duitsland meer dan het dubbele is. Het duurt hier gemiddeld ook twee jaar langer dan in de VS en één jaar langer dan het Europese gemiddelde om de volgende financieringsronde te bereiken.”

Ecosysteem verbeteren

Er zijn de laatste jaren veel initiatieven om het klimaat voor startups en scaleups te verbeteren. Zo werkt TNO nauw samen met TechLeap en InvestNL. Want er is volgens de onderzoekers nog meer nodig om het ecosysteem rond deze opkomende bedrijven te verbeteren. Hiervoor heeft TNO Vector op drie gebieden concrete voorstellen: kapitaal, talent en techpositie.

“We hebben dit gedaan vanuit het idee van de founder journey”, zegt Sabine. “Dat bestrijkt de hele tocht van ondernemingsplan, kennisontwikkeling, via de eerste fase naar het opschalen tot een toonaangevend bedrijf. Zo is de ondersteuning vanuit het ecosysteem anders in verschillende fases tussen start en doorgroei, is het in de vroege fase lastig om talent aan te trekken door de onzekerheid van de organisatie, moet je later concurreren met salarissen van gevestigde partijen en zal je tenslotte ook mensen die kritiek waren in een eerste fase weer zien vertrekken. Dat vergt veel van de ondernemer én het ecosysteem.”

Langdurige, risicovolle investeringen

“De ontwikkeling van doorbraaktechnologieën vergt jaren en dus langdurige en vaak grootschalige en risicovolle investeringen“, vult collega Martijn aan. “Door het hoge risicoprofiel, lange terugverdientijd en gebrek aan trackrecord is het moeilijk financiering rond te krijgen voor verdere groei. In Nederland is er in de vroege fase wel kapitaal. Maar daarna missen we groeikapitaal om op te schalen. Opnieuw is dat vooral bij deeptech een probleem.”

Rol overheid

Om meer durfkapitaal te mobiliseren noemen de onderzoekers het belang om residuele risico’s af te dekken. “Publiek kapitaal en overheidsinterventie zijn geen vervanging voor private investeringen, maar juist katalysatoren die deze mogelijk maken.”

Dit kan via inkoop en aanbesteding en als launching customer, gerichte garanties, concessionele leningen en prestatiegebonden subsidies. Ook belastingmaatregelen zoals het uitbetalen van R&D-kredieten onder bepaalde voorwaarden voor jonge innovatieve bedrijven die verlieslijdend zijn en het fiscaal stimuleren van private investeerders zijn een mogelijkheid. Verder is het van belang dat er een klimaat wordt gecreëerd met de juiste randvoorwaarden en infrastructuur.

Verder onderzoek naar financiering

Een kansrijk voorbeeld is de scaleup FSO Instruments, dat voor het bouwen van apparatuur voor lasersatellietcommunicatie, als joint venture van Demcon & VDL, beter toegang heeft tot faciliteiten die voor de meeste ondernemers onbereikbaar zijn. De markt creëert zo zelf kansen om nieuwe businessmodellen succesvol te laten worden. Toch heeft de overheid hier nog een rol te spelen.

“Initiatieven als deze verdienen aandacht. We hebben het over bedrijven die kunnen doorgroeien tot marktleider in Europa en daarbuiten. Als TNO Vector doen we daarom verder onderzoek naar vormen van startup-groei om zulke innovatieve bedrijven vooruit te helpen. We willen zowel de overheid als investeerders kennis aanreiken die hen stimuleert een grotere rol te pakken. We moeten strategischer kijken naar hoe Nederland haar geld verdient.”