Eerste Europese energiegemeenschap in Noord-Holland

Hét voorbeeld van een smart energy hub

Even ten zuiden van Alkmaar, in de Boekelermeer en een deel van Heiloo, ligt het "vlaggenschip"-gebied van het innovatieproject REFORMERS, waarin TNO samenwerkt met 27 Europese partners. Doel: in vijf jaar, met een deel van de beschikbare twintig miljoen euro aan onderzoeksgeld, op deze plaats de eerste echte Renewable Energy Valley van Europa realiseren.

Dat moet gelden als hét voorbeeld van een ‘smart energy hub’: een gebied waarin alle fossiele energiedragers zijn uitgebannen, waar energiestromen worden gemonitord en gekanaliseerd tussen productie, opslag en gebruik, waar bedrijven, netbeheer, agrariërs en bewoners samenwerken, met een minimale claim op de regionale en nationale energienetwerken. En dan schiet er zelfs vaak nog duurzame energie over voor omliggende steden en dorpen.

Kortom: één belangrijke route in de energietransitie is dan opengelegd, klaar voor opvolging elders. 'Want dan heeft REFORMERS ook een blauwdruk en een gereedschapskist ontwikkeld die andere satellietgebieden op hun eigen situatie kunnen toepassen,' zegt Bart Kaas, consultant regionale energietransitie bij TNO Vector.

'Natuurlijk blijft er ook nog werk aan het nationale systeem, met bijvoorbeeld grote windparken op zee en hoogspanningsnetten. Maar wij zien Renewable Energy Valley’s als een van de belangrijke sleutels voor de energietransitie. Dit kan op veel andere locaties waar bedrijven en woningen staan.'

Hernieuwbare energie voor en door bewoners én bedrijven

De basis van een Renewable Energy Valley is lokale samenwerking. Die samenwerking is nodig om zoveel mogelijk behoefte aan elektriciteit, warmte, en brandstoffen (ook voor vrachtvervoer) in te vullen met hernieuwbare energieopwek, zoals elektriciteit uit zonnepanelen en windturbines, duurzame gassen of warmte. Mede vanwege de files op (vooral) het elektriciteitsnet is het cruciaal om productie en consumptie in de tijd zo goed mogelijk op elkaar te passen, zodat die netten niet extra worden belast.

Kaas: 'We kunnen in Nederland putten uit de ervaringen van een aantal energy hubs op bedrijventerreinen die nu lopen of in voorbereiding zijn. We trekken ook lessen van energiecoöperaties. Maar een Valley is een forse stap verder, naar een energiegemeenschap waarin bedrijven, woonwijken en netbeheerders in de buurt actief met elkaar samenwerken. Dat zijn allemaal partijen met verschillende belangen, die tegen elkaar moeten worden afgewogen.'

Kaas onderschat niet hoe groot die opgave is. Tegelijk zijn de problemen rondom de toegang van bedrijven en woonwijken tot het elektriciteitsnet nu een extra argument voor zulke intensieve samenwerking.

Kaas: 'Bedrijven hadden voorheen voor hun energievoorziening niks met hun buren maken. Maar alles wat je lokaal kunt oplossen bespaart op de aansluiting op netten. Netcongestie drijft bedrijven dus in elkaars armen: samenwerken om productie en consumptie van energie op elkaar af te stemmen is in ieders belang.'

Drie pijlers: hardware, software en organisatie

Bart Kaas, van huis uit control engineer, onderscheidt drie pijlers onder het REFORMERS onderzoeksproject. 'Ten eerste hebben we te maken met de "spullen", zoals een vergister, een electrolyzer voor waterstof of thuisbatterijen.

De tweede pijler is digitaal: de gegevens, vraag en aanbod matchen door het sturen van signalen, coördinatie.

De derde pijler—en dat is onze specialiteit bij TNO Vector—is de organisatie: partijen met elkaar in contact brengen, hun business modellen op elkaar passen, onderlinge contracten vastleggen. Dan weet iedereen waar die in de komende jaren aan toe is en kan die een investeringsbeslissing nemen.'

Energiegemeenschap Noord-Holland in 2028 actief

In 2028 moet de energiegemeenschap in Noord-Holland operationeel zijn. Dan kunnen alle energiestromen worden gecontracteerd, gemonitord en onderling afgerekend. Kaas: 'Welke vorm of juridische entiteit die gemeenschap zal krijgen weten we nu nog niet. Het proces is in november 2023 gestart. We zijn nu volop bezig met voorbereidende activiteiten, zoals het in kaart brengen van alle mogelijkheden en stromen.

Het is ook wel duidelijk dat we niet alles in contracten kunnen vastleggen, er zal ook een stevige vertrouwensbasis moeten zijn. Na de zomer willen we de stappen gaan formuleren voor het implementeren van een energiegemeenschap. Daarin zal zo iemand als de gebiedsregisseur een belangrijke rol spelen.'

Hulp voor andere energiegemeenschappen

Over een kleine vijf jaar staat er dus, als het goed is, een Renewable Energy Valley ten zuiden van Alkmaar. Dan is ook de toolbox gereed, die nog tijdens de onderzoeksperiode tot 2028 in zes "satelliet"-Valley’s elders in Europa op bruikbaarheid kan worden getest.

'In die toolbox zit bijvoorbeeld een standaard techno-economisch voorontwerp van een Valley, een Plan van Aanpak of blauwdruk. Daarnaast denken we aan een aantal hulpmiddelen, zoals een template voor contracten of Letters of Intent, een juridisch stroomschema, software voor het ontwerp en ter ondersteuning van besluitvorming, en een plan hoe de financiële ondersteuning te regelen, zoals met regionale EU-programma’s.'

Die gereedschappen zullen andere Renewable Energy Valley’s op gang helpen, maar simpelweg kopiëren zal niet kunnen. “Lokale situaties in andere EU-lidstaten verschillen. De grote uitdagingen zitten volgens mij vooral in de wetgeving, de juridische componenten en de dataverzameling.”

Misschien nog wel belangrijker is het effect dat het REFORMERS-project zal hebben voor de energietransitie als geheel, denkt Kaas. 'Bewustwording van het belang van dit soort lokale energiegemeenschappen is zeer belangrijk voor de goede inpassing van duurzame energie. We zullen parallel moeten blijven spijkeren aan ons elektriciteitssysteem, maar daarin past ook de verknoping met Renewable Energy Valley’s.'

Meer weten? Neem contact met ons op