AI-hardware: waar de strategische posities liggen

Daarmee verschuift het Europese AI-debat van modellen en toepassingen steeds meer naar de infrastructuur eronder: chips, compute en energie. Die lagen bepalen steeds meer waar strategische posities en afhankelijkheden liggen. Dit artikel presenteert vijf visualisaties die ingaan op de positie van hardware in de AI-toeleveringsketen.

Bronnen: Stanford AI Index 2025; OESO, Competition in AI Infrastructure;

Figuur 1: de inputs die AI nodig heeft groeien exponentieel. De rekenkracht voor het trainen van toonaangevende modellen verdubbelt ongeveer elke vijf maanden, de omvang van trainingsdatasets ongeveer elke acht maanden, en de energievraag ongeveer elk jaar. Hardware bepaalt daardoor steeds meer het tempo van AI-ontwikkeling. Juist die hardware is in handen van een klein aantal spelers.

De toeleveringsketen van AI, ook wel de AI-stack genoemd, loopt van toepassingen bovenin tot chips en materialen onderin. De onderste twee lagen, cloud en compute en de halfgeleiders en hardware, leveren de rekenkracht waar alle lagen erboven op draaien. Dat zijn de datacenters waarop modellen worden getraind en draaien, en de fysieke chips en de machines om ze te maken.

Het marktaandeel in die onderste lagen zijn geconcentreerd bij enkele spelers. In de toeleveringsketen van AI-chips ligt de productie van geavanceerde lithografie machines bij één bedrijf (ASML), AI-chipproductie voor meer dan 80% bij één bedrijf (TSMC) en GPU's voor AI voor meer dan 80% bij één bedrijf (Nvidia). HBM-geheugen zit voor meer dan 90% bij drie bedrijven (SK Hynix, Samsung, Micron), EDA-software voor meer dan 60% bij drie (Cadence, Synopsys, Siemens).

Figuur 2 toont het aantal actieve handelsrestricties (stand per jaar) op productcodes gerelateerd aan de halfgeleiderindustrie, uitgesplitst naar het blok dat de restrictie instelt en de doelmarkt waarop ze gericht is. Belgrootte én kleur lopen mee met het aantal. Voor de periode voor 2008 ontbreken gegevens, dus daarvoor is niet bekend welke handelsrestricties al van kracht waren. * 2026 is een deeljaar (data t/m mei 2026). Oost-Azië omvat hier Japan, Zuid-Korea, Taiwan, Singapore, Maleisië, Thailand, Vietnam, de Filipijnen en Indonesië. De EU verwijst naar de EU-27. Bronnen: Global Trade Alert (GTA) & OESO.

De groei van handelsrestricties rond chipgerelateerde producten laat zien dat landen toegang tot AI-hardware steeds meer proberen te controleren. Het aantal actieve handelsrestricties op chipgerelateerde producten loopt sinds 2008 sterk op. De Verenigde Staten leggen veruit de meeste maatregelen op, met de zwaarste inzet richting China en Oost-Azië, maar ook richting de EU.

Figuur 3 toont bedrijven die AI-chips en processors ontwerpen of produceren, uitgesplitst naar continent. Het beloppervlak staat voor de totale VC-financiering die door volwassen bedrijven is opgehaald; het gevulde deel van elke bel voor het aandeel volwassen bedrijven binnen het blok. Europa is geografisch bepaald en omvat ook het Verenigd Koninkrijk; Oost-Azië omvat China, Japan, Zuid-Korea en Taiwan. Bron: Dealroom.

Terwijl AI-hardware een strategisch domein wordt, blijft Europa achter in de doorgroei van bedrijven die chips voor AI produceren of ontwerpen. Uit Dealroom-data blijkt dat de VS en Oost-Azië veel meer groeifinanciering aantrekken en het percentage bedrijven wat volwassen is ligt hoger. Groeifinanciering verwijst hier naar financiering ná de seed-stage, waarbij de seed-stage wordt afgebakend als startup capital onder $15M. De indicator omvat geen CAPEX, schuld- of projectfinanciering, interne investeringen of exit-transacties. Met volwassenheid bedoelen we bedrijven die de seed-stage zijn ontstegen en minimaal de breakout stage (>$15M) hebben bereikt. Oost-Azië haalde circa 20 miljard dollar op met 58% volwassen bedrijven, de VS circa 16 miljard met 48%, en Europa circa 3 miljard met 26%. Een bedrijf geldt als volwassen wanneer het meer dan 15 miljoen dollar aan financiering heeft opgehaald.

Figuur 4 toont bedrijven die AI-chips en processors ontwerpen of produceren, voor Nederland en de rest van Europa. Het beloppervlak staat voor de totale VC-financiering die door volwassen bedrijven is opgehaald; het gevulde deel van elke bel voor het aandeel volwassen bedrijven. Europa is geografisch bepaald en omvat ook het Verenigd Koninkrijk. Omdat we geen volledige dekking hebben, geven we het aantal Nederlandse bedrijven bij benadering weer. Bron: Dealroom.

Binnen Europa trekt Nederland voor AI-chipbedrijven gemiddeld genomen relatief veel VC-funding aan en kent het een hoog aandeel volwassen bedrijven. Circa 75% van de Nederlandse AI-chipbedrijven is volwassen, tegenover 23% in de rest van Europa. In absolute schaal blijft Nederland klein, met circa 0,5 miljard dollar opgehaald tegenover 2,4 miljard in de rest van Europa.

Figuur 5 toont de patent asset index van vijftien toonaangevende organisaties in de AI-hardware supply chain op het snijvlak van AI en semiconductorproductie. De Patent Asset Index weegt het aantal actieve patentfamilies mee met hun technologische relevantie en marktdekking; een hogere index duidt op een sterkere technologiepositie. Het betreft uitsluitend patentfamilies die zowel onder een halfgeleider-IPC-code (G03F, H01L, H10) áls onder de AI-IPC-code (G06N) vallen. Patentanalyse op basis van een vooraf geselecteerde set van vijftien toonaangevende organisaties in de AI-hardware supply chain. Kleur duidt de regio van het hoofdkantoor aan; ASML is het enige geanalyseerde bedrijf met een hoofdkantoor in Europa. Bron: Patentsight+.

Op het snijvlak van AI en halfgeleiderproductie behoort ASML tot de mondiale kopgroep in technologiepositie en is het bovendien het enige bedrijf in de geanalyseerde set met een hoofdkantoor in Europa. Figuur 5 is gebaseerd op een analyse van de Patent Asset Index voor patentfamilies op het snijvlak van AI en semiconductors, waarbij een vooraf geselecteerde groep van vijftien toonaangevende organisaties in de AI-hardware supply chain is onderzocht.